Түркістан облысында кеден бекеттерін жаңғырту және олардың өткізу қабілетін арттыру бағытындағы кешенді жұмыстар өңірлік экономиканы дамыту мен жұмыспен қамтуды ұлғайтуға серпін беретін маңызды инфрақұрылымдық бастамаға айналды. Стратегиялық маңызы бар шекаралық нысандарды қайта құру, техникалық жарақтандыру және қызмет көрсету сапасын арттыру – халықаралық сауда айналымын ұлғайтып қана қоймай, жаңа жұмыс орындарын құруға, кәсіпкерлік белсенділікті арттыруға және халық табысын өсіруге ықпал етеді.

Қазіргі таңда Түркістан облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаментінің құрылымында 8 кеден бекеті және 2 бақылап-өткізу пункті қызмет көрсетеді. Атап айтқанда, «Түркістан-КРО-Әуежай» және «Тұран-АЭА» ішкі кеден бекеттері, «Қазығұрт», «Қапланбек», «Б.Қонысбаев», «Атамекен» шекаралық автомобильді кеден бекеттері, «Сарыағаш стансасы» кеден бекеті, жаяу жолаушылар мен көлік құралдарына арналған «Жібек Жолы» кеден бекеті, сондай-ақ Мақтаарал ауданындағы «Сырдария» және «Целинный» бақылап-өткізу пунктері бар. Бұл нысандар өңірдің сыртқы экономикалық байланыстарының негізгі қақпасы болып саналады.

Кеден бекеттерін жаңғырту жұмыстарының басты мақсаты – өткізу қабілетін арттыру, көлік қозғалысын жүйелеу, заманауи бақылау құралдарын енгізу және жолаушылар мен кәсіпкерлер үшін қолайлы жағдай жасау. Инфрақұрылымды жетілдіру нәтижесінде шекара арқылы өтетін жүк және жолаушы ағыны жеделдетіліп, логистикалық шығындар азаяды. Бұл өз кезегінде сауда-саттық көлемінің ұлғаюына, жергілікті бизнес субъектілерінің бәсекеге қабілеттілігінің артуына мүмкіндік береді.

2023 жылдың ақпан айында «Атамекен» кеден бекетінде қайта құру және жаңғырту жұмыстары басталды. Жоба аясында жолақ саны екіден алтыға дейін кеңейтіліп, өткізу қабілеті айтарлықтай артты. Қайта жаңғыртудан кейін нысан тәулігіне 1 000 автокөлік пен 12 000 жеке тұлғаны өткізуге мүмкіндік алды. Бұл көрсеткіш – шекаралық сауданың қарқынын күшейтіп, жүк тасымалының тұрақтылығын қамтамасыз ететін маңызды қадам.

Сол сияқты, «Қапланбек» кеден бекетінде жүргізілген қайта құру жұмыстары нәтижесінде нысан аумағы екі есеге ұлғайды. Өткізу қабілеті тәулігіне 1 000 автокөлік пен 10 000 адамға дейін жетті. 2025–2026 жылдары «Жібек Жолы» кеден бекетінде жаңғырту жұмыстары жүргізілуіне байланысты жолаушылар ағыны уақытша «Қапланбек» бекетіне бағытталды. Бұл – көлік қозғалысын тиімді ұйымдастыру және азаматтарға қолайлы жағдай жасау мақсатында қабылданған шешім.

«Қазығұрт» кеден бекетінде де ауқымды жаңғырту жұмыстары атқарылуда. Жол жолақтары екіден алтыға дейін кеңейтіліп, аумағы екі есеге ұлғайтылды. Нәтижесінде тәулігіне 1 000 автокөлік пен 10 000 жеке тұлғаны өткізу мүмкіндігі қамтамасыз етілді. Бекеттерде кедендік бақылаудың заманауи техникалық құралдары орнатылып, қауіпсіздік талаптары күшейтілді.

Инфрақұрылымды дамыту тек кеден бекеттерімен шектелмейді. Мәселен, «Қазығұрт» бекетіне баратын жол бойында шамамен 1 гектар аумақта жүк көліктеріне арналған автотұрақ салынды. Бұл көлік кептелісін азайтып, жүргізушілерге қолайлы жағдай жасауға бағытталған. Сонымен қатар, жеке инвесторлар есебінен сервистік нысандар мен сауда-логистикалық орталықтар салу жоспарланған. Мұндай жобалар өңірде жаңа жұмыс орындарының ашылуына негіз болады.

Кеден инфрақұрылымын жаңғырту – жұмыспен қамтуды арттырудың нақты тетігі. Қайта құру және құрылыс жұмыстары барысында құрылысшылар, инженерлер, техникалық мамандар, жобалаушылар және басқа да қызметкерлер еңбекпен қамтылды. Жаңғыртудан кейінгі кезеңде бекеттерде қосымша кеден қызметкерлері, техникалық персонал, логистика мамандары, қауіпсіздік қызметкерлері қажет болады. Бұдан бөлек, автотұрақтар, сервистік кешендер мен логистикалық орталықтарда тұрақты жұмыс орындары ашылады.

Бұл бастамалар өңірдегі шағын және орта бизнес субъектілерінің дамуына да оң әсерін тигізеді. Шекара маңындағы сауда, қоғамдық тамақтану, көлік қызметтері, қоймалау және логистика салалары кеңейеді. Нәтижесінде жергілікті тұрғындардың табыс деңгейі артып, экономикалық белсенділік күшейеді.

Кеден бекеттерінің сәулеттік келбетін ретке келтіру, заңсыз нысандарды жою және аумақты абаттандыру жұмыстары да өңірдің инвестициялық тартымдылығын арттыруға бағытталған. Сарыағаш қаласы мен Жібек жолы елді мекенінің бас жоспарлары әзірленіп, шекара маңындағы аймақтарды кезең-кезеңімен реттеу қолға алынуда. Бұл шаралар халықаралық серіктестер мен инвесторлар үшін қолайлы орта қалыптастырады.

Цифрландыру бағытында да маңызды қадамдар жасалуда. Қызмет көрсету сапасын жетілдіру мақсатында «DAX Cargo» бағдарламалық жасақтамасы әзірленіп, пилоттық режимде іске қосылмақ. Бұл жүйе жүк тасымалын тіркеу, кезек басқару және бақылау процестерін автоматтандыруға мүмкіндік береді. Цифрлық шешімдер уақытты үнемдеп, адам факторынан туындайтын тәуекелдерді азайтады.

Кеден бекеттерін жаңғырту өңірдің көлік-логистикалық әлеуетін арттырумен қатар, халықаралық сауда байланыстарын нығайтады. Түркістан облысының географиялық орналасуы транзиттік мүмкіндіктерді тиімді пайдалануға жол ашады. Өткізу қабілетінің артуы экспорттық-импорттық операциялардың көлемін ұлғайтып, бюджет кірістерінің өсуіне ықпал етеді.

Жаңғырту жұмыстары барысында еңбек қауіпсіздігі талаптары қатаң сақталып, қызметкерлер үшін қолайлы еңбек жағдайлары жасалуда. Заманауи техникалық құралдар жұмыс тиімділігін арттырып, кедендік рәсімдерді жеделдетуге мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде қызметкерлердің еңбек өнімділігін арттырады.

Өңір басшылығы тарапынан берілген тапсырмалар кеден инфрақұрылымын стандарттарға сай дамытуға бағытталған. Жаңғырту жұмыстарының сапалы әрі уақытылы орындалуы қатаң бақылауда. Кемшіліктерді жедел жою, заңсыз нысандарды реттеу және қызмет көрсету сапасын арттыру – басты міндеттердің бірі.

Қорыта айтқанда, Түркістан облысындағы кеден бекеттерін жаңғырту – өңірлік экономиканы дамыту, жұмыспен қамтуды арттыру және халық табысын өсіру бағытындағы стратегиялық маңызы бар қадам. Өткізу қабілетінің артуы халықаралық сауда айналымын ұлғайтып, кәсіпкерлік белсенділікті күшейтеді. Инфрақұрылымды жетілдіру мен цифрландыру процестері қызмет сапасын арттырып, азаматтар мен бизнес үшін қолайлы жағдай қалыптастырады.

Алдағы кезеңде кеден бекеттерін толық жаңғырту және техникалық жарақтандыру жұмыстарын аяқтау жоспарлануда. Бұл шаралар Түркістан облысының транзиттік әлеуетін күшейтіп, өңірді халықаралық сауда мен логистиканың маңызды орталығына айналдыруға мүмкіндік береді. Ең бастысы – жүзеге асырылып жатқан жобалар жаңа жұмыс орындарын ашуға, экономикалық өсімді қамтамасыз етуге және тұрғындардың әл-ауқатын арттыруға қызмет етеді.